Stres a zachowania żywieniowe

Dr Agnieszka Chruścikowska
Dietetyk kliniczny

Stres a zachowania żywieniowe

Uczysz się do ważnego egzaminu lub przygotowujesz się do trudnej rozmowy z szefem. Co chwila sięgasz do torby z chipsami czy raczej sama myśl o jedzeniu budzi w tobie odruch wymiotny? 


Stres jest integralną częścią naszego codziennego życia, sposób żywienia w odpowiedzi na stres ma wpływ na całokształt naszych zachowań żywieniowych a także nasze zdrowie (1).


Stres - pojadanie - obżarstwo


Wg doktora Paula Lattimore z Uniwersytetu w Liverpool - eksperta w dziedzinie zachowań żywieniowych, osoby stosujące ograniczenia żywieniowe jedzą więcej pod wpływem stresu. „Utrzymując reżimy dietetyczne, ludzie zużywają tak dużo energii na kontrolę nad swoją biologią, że pozostaje im tylko niewielka rezerwa zasobów energetycznych, które muszą wykorzystać w walce ze stresem. Dlatego w sytuacji stresowej tracą oni kontrolę i rzucają się na jedzenie, o ile pożywienie znajduje się w ich zasięgu. Ponadto organizm osoby stosującej dietę przyzwyczaja się do lekceważenia sygnałów biologicznych walki czy ucieczki, które pomija lub nieprawidłowo ocenia” (2,3).


Stres - emocje -  zachowania żywieniowe


Stres pozostaje w  bezpośrednim związku z  jedzeniem również ze względu na emocje. Stymulacja emocjonalna, która towarzyszy stresowi, prowadzi do zmian w zachowaniach związanych z odżywianiem (1, 4-7). W badaniach Hudd i wsp. (1, 8) wśród studentów zaobserwowano różnicę w nawykach żywieniowych ze względu na stopień przeżywanego stresu. Okazało się, że studenci bardzo zestresowani cechowali  się mniej zdrowymi nawykami żywieniowymi niż studenci, u których stwierdzono niższy poziom stresu (8). Wyniki badań przeprowadzonych w Finlandii (1, 8) wykazały, że BMI (wskaźnik masy ciała) miał najwyższe wartości w grupie osób, które spożywały więcej pod wpływem stresu. W porównaniu do innych grup osoby te jadły większe ilości wędlin, produktów typu Fast-food, słodyczy. We wnioskach badacze pokreślili, że istotnym predyktorem masy ciała było wsparcie emocjonalne, które otrzymywali badani w sytuacji stresu a także to, w jaki sposób radzili sobie z własnymi emocjami (1, 8).
 

15823723115_1881922675_z.jpg

Stres - rodzaj wybieranej żywności


W sytuacji stresowej żywność może być „stosowana” do redukcji emocji niepożądanych (1, 4). Na podstawie badań przeprowadzonych wśród  100 nastoletnich  kobiet w wieku 15-19 lat stwierdzono, że w  stresie często wybierane są słodycze (1, 6). Jedzenie z  przyczyn emocjonalnych może stanowić poważny problem, zwłaszcza gdy staje się stałą a także niekontrolowaną normą, która może doprowadzić do otyłości i zaburzeń w odżywianiu się (1, 10).


Rodzaj stresora - zachowania żywieniowe


Gdy jesteśmy poddani działaniu stresora o  charakterze nagłym, wówczas włączana jest oś układ współczulny - rdzeń nadnerczy, czego następstwem jest odruch powstrzymywania się od spożywania jedzenia (stymulacja organizmu do szybkiego działania, m.in. poprzez odpływ krwi z narządów do mięśni czy redukcję funkcji trawiennych). Jeżeli natomiast mamy do czynienia ze stresem przewlekłym, aktywowana jest oś podwzgórze - przysadka - kora nadnerczy i wzrasta poziom kortyzolu, w efekcie sięgamy po uzupełnianie zapasów energii czyli jedzenie (11).


Płeć -  stres - zachowania żywieniowe


Badania Greeno i  Wing  (12) wykazały,  że kobiety częściej reagują objadaniem się w  sytuacji stresującej niż mężczyźni. Mężczyźni z  kolei w  sytuacji dużego przeciążenia skłonni są do nadużywania alkoholu (1, 13)
Stres - otyłość
Badacze z Wielkiej Brytanii na podstawie wyników pozyskanych z  badań prowadzonych przez prawie  20 lat, ustalili, że istnieje zależność między odczuwanym stresem a  nadmierną masą ciała (14). Swoimi badaniami objęli grupę ponad 10 000 londyńskich urzędników w wieku 35 - 55 lat. Uzyskane wyniki stanowiły mocną podstawę do stwierdzenia, że chroniczny stres, a szczególnie psychiczne obciążenie pracą w połączeniu z brakiem wsparcia społecznego, stanowią czynnik ryzyka otyłości badanych ludzi (1, 14).
 

Piśmiennictwo


1.Potocka A., Mościcka A.: Stres oraz sposoby radzenia sobie z nim a nawyki żywieniowe wśród osób pracujących. Medycyna Pracy 2011; 62, 377–388 http://cybra.lodz.pl/Content/8932/Medycyna_Pracy_2011_T_62_nr_4_(377-388).pdf
2. Lattimore P., Caswell N.:  Differential effects of active and passive stress on food intake in restrained and unrestrained eaters. Appetite 2004; 42: 167-173
3. http://www.eufic.org/article/pl/5/22/artid/stres-zachowania-zywieniowe/
4. Jeżewska-Zychowicz  M.: Zachowania żywieniowe i  ich uwarunkowania. Wydawnictwo SGGW, Warszawa, 2007 
5. Pilska M., Jeżewska-Zychowicz M.: Psychologia żywienia. Wybrane zagadnienia. Wydawnictwo SGGW, Warszawa 2008 
6. Babicz-Zielińska E.: Role of psychological factors in food choice. A review. Pol. J. Food Nutr. Sci. 2006;15:379–384 
7. Macht M.: How emotions affect eating: a five-way model. Appetite 2008,50:1–11
8. Hudd S., J. Dumlao D., Erdmann-Sager D., Murray D., Phan E., Soukas N. i  wsp.: Stress at college: Effects on health habits, health status and self-esteem. Coll. Student J. 2000;34:217–227.
9. Laitinen J., Ek E., Sovio U.: Stress-related eating and drinking behavior and Body Mass Index and predictors of this behavior. Prev. Med. 2002;34(1):29–39.
10. Gutowska-Wyka A.: Radzenie sobie ze stresem a zwyczaje żywieniowe u młodzieży z nadwagą i z wagą w normie. Zesz. Nauk. WSHE w Łodzi 2001;1:13–20.
11. Torres S.J., Nowson C.A.: Relationship between stress, eating behavior and obesity. Nutrition 2007;23:887–894.
12. Greeno C., Wing R.R.: Stress-iduced eating. Psychol. Bull. 1994;115:444–464.
13. Cheng Y., Kawachi I., Coakley E.H., Schwartz J., Colditz G.: Association between psychosocial work characteristics and health functionig in American women: prospective study. Br. Med. J. 2000;320:1432–1436.
14. Brunner E.J., Chandola T., Marmot M.G.: Prospective effect of job strain on general and central obesity in the Whitehall II Study. Am.  J.  Epidemiol.  2007;165: 828–837.