Strategie kontaktu w rodzinie a autoprezentacja pacjenta z zaburzeniami nerwicowymi

Strategie kontaktu w rodzinie a autoprezentacja pacjenta z zaburzeniami nerwicowymi

Klinika Nerwic Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa
Kierownik doc. dr hab. med. M. Siwiak-Kobayashi

The Strategies of Contact and Self-presentation
The conception of forming the self-presentation of non-psychotic patients based on received by them family transfers generating the state of threat and helplessness is described in the article. These transfers include negative emotions like anxiety, aggression, sadness. On the one hand they shame or make fear, lowering the high self-esteem and self-confidence. On the other hand they put exaggerated demands. Therefore, they split the patient and make him dependent from his parents. The examples of “neurotic” family transfers which determine the unfavourable strategies of contact and social roles, and not equal relationship in interaction with the partner are given in the article. The results of the own research on style of musical communication in three diagnostic groups are quoted, pointing the specific strategies of musical contact connected with different self-presentation in each group:
3. infantile in the group with the nutrition disorder (with the “inferior” strategy and “from” people
4. too grown-up adult, “the critical parent” (with the attitude “from” and “above”)
5. exaggeratedly powerful man, impulsive, not taking into account the borders of the partner (with the attitude “against” people)
Taking as the example the style of musical communication of the healthy people (the control group) the strategies of contact and the behaviour “towards” people” with the initial positive attitude (see the Polyanna’s effect – the phenomenon of positive-negative asymmetry PNA) are described.

Problematyka tożsamości, a zwłaszcza struktur i treści „ja”, do których należy autoprezentacja, jest jednym z najczęściej podejmowanych zagadnień w psychologii osobowości. Jest ona związana z wyposażeniem społecznym jednostki, z jakim wchodzi ona w życie. Umysłowa reprezentacja własnej osoby, choć niewątpliwie prywatna i osobista, jest bowiem produktem społecznym. Inni ludzie są na różne sposoby uwikłani w to, jak jednostka rozumie i doświadcza własnej tożsamości. Stąd mówi się o „tożsamości społecznej” i „tożsamości osobistej” (1) i (2) s. 177); na kształtowanie obu wpływa silnie rodzina generacyjna.
Niniejszy artykuł stanowi fragment teorii „portretu muzycznego” (PM) - własnej metody opracowanej dla potrzeb leczenia pacjentów nie psychotycznych. Metoda PM jest formą terapii zaburzonego poczucia tożsamości, zwłaszcza w zakresie struktury „ja”. Struktura „ja” jest w niej ujmowana w sposób relacyjny i warstwowy (3,4,5) ale w artykule ograniczę się jedynie do warstwy zewnętrznej, a mianowicie do autoprezentacji, którą rozumiem jako optymalną strategię kontaktu z otoczeniem, jaką jednostka wypracowuje dla siebie i prezentuje na zewnątrz w swym zachowaniu społecznym. Kształtuje się ona w dzieciństwie i rozumiem ją jako sposób pozyskiwania uczuć rodziców (a następnie innych ludzi) oraz radzenia sobie z zagrożeniem (6). W artykule będę starała się wykazać w jaki sposób rodzina - jej sposób myślenia i jej strategie kontaktu wpływają na formowanie się autoprezentacji pacjenta.
    1. Przekazy rodzinne otrzymywane przez pacjentów neurotycznych
Sposób myślenia o świecie, system wartości oraz specyficzne dla rodziny rozumienie relacji „ja i ludzie” transmitowane są w postaci wiodącego przekazu kierowanego do dziecka. Często jego treść jest przekazywana z pokolenia na pokolenie (por. technikę genogramów). Przekaz ten wyznacza strategię kontaktu, relację i pozycję w jakiej jednostka ustawia się wobec innych oraz wynikającą stąd rolę społeczną, jaką podejmuje (6). W metodzie Portretu Muzycznego (PM) te składowe autoprezentacji wyznaczają też cel terapeutyczny (zob. niżej tabela 2). Większość przekazów otrzymywanych przez pacjentów Kliniki Nerwic od rodziców (a zwłaszcza dominującego rodzica) zawiera w sobie negatywne emocje i negatywną ocenę świata np. przekaz „bądź czujny ; życie jest pełne niebezpieczeństw” lub „walcz, bo inaczej cię zniszczą” itp. Ustawiają one kontakt z ludźmi i myślenie o ludziach na bazie lęku, wrogości, niechęci, smutku. Generuje to u dziecka tzw. lęk podstawowy, na który wskazuje w opisie osobowości neurotycznej Karen Horney (7). Lęk ten przenoszony jest następnie w życie dorosłe, gdyż oceny negatywne mają wyższą moc regulacyjną, posiadają bowiem wyższą wartość informacyjną, niż oceny pozytywne, dotyczące stanów typowych (8) (zob. niżej).
Oprócz emocji negatywnych, przekazy te zawierają także nadmierne wymagania (np. „musisz być najlepszy”, albo „masz być silny), stąd realizacja ich naraża dziecko na porażkę, wywołując stan frustracji. Zawierają one z jednej strony zagrożenie, które może hamować aktywność i obniżać samoocenę, a z drugiej strony nakaz wysokich aspiracji, osiągnięć, wymagań, którego realizacja wymaga wysokiej samooceny. Rozszczepiają one zatem dziecko, a następnie osobę dorosłą, o ile pozostanie zależna od tych przekazów. Jak wiadomo z badań psychologicznych, w sytuacji zagrożenia następuje łatwiejsza generalizacja przyjmowanych informacji i łatwiej formuje się stan uzależnienia od osób zagrażających. Stąd przytoczone wyżej przekazy nie tylko nie dają poczucia bezpieczeństwa, lecz również uzależniają dziecko i formują cechy zależne osobowości u jednostki dorosłej.
Niekorzystne są również przekazy typu „wszystko ci wolno, możesz robić, co chcesz”. produkują one postawę, którą określam jako postawę „w poprzek” ludzi (9). Osoba kierująca się takim przekazem, nie liczy się z nikim, realizuje swoje cele nie zwracając uwagi na partnera, np. naruszając jego granice, czy stosując różnego rodzaju przemoc. Generalnie przekazy, które otrzymują od swych rodziców pacjenci z zaburzeniami nerwicowymi i zaburzeniami osobowości nie sprzyjają bliskiemu kontaktowi z ludźmi. Wręcz przeciwnie oddalają od ludzi lub produkują konflikty interpersonalne, powodowane na przykład wspomnianym naruszaniem granic partnera.

Wyświetl cały artykuł >>