Czynniki psychologiczne przyczyniające się do rozwoju otyłości

Dr Agnieszka Chruścikowska
Dietetyk kliniczny

Czynniki psychologiczne przyczyniające się do rozwoju otyłości

Otyłość to przewlekła choroba, która wynika z zaburzenia homeostazy energii. Jej pierwotną przyczyną są zaburzenia popędu żywieniowego prowadzące do zwiększenia się ilości tkanki tłuszczowej w organizmie; w miarę nasilenia się tego procesu oraz w miarę upływu czasu pojawiają się patologie a także dysfunkcje dotyczące wszystkich układów i narządów (Tatoń J, 1985, s. 90).
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w roku 2014 problem nadmiernej masy ciała dotyczył prawie 2 mld, a otyłości 600 mln osób dorosłych na świecie. Liczba osób z nadmierną masą ciała wzrosła znacząco w ciągu ostatnich 30 lat. W roku 1980 otyłość występowała u 5% mężczyzn i 8% kobiet, a w roku 2014 już u 11% mężczyzn i 15% kobiet (WHO, 2014) (http://ptd.org.pl/sites/default/files/standardy_ptd_otylosc_2015.pdf).
Otyłość stanowi istotny problem zdrowotny i  społeczny. Nierzadko ma ona przyczyny wymagające głębszej oraz bardziej wnikliwej analizy, ponieważ ma charakter złożonych mechanizmów psychologicznych.

Do czynników psychologicznych, które przyczyniają się do rozwoju nadmiernej masy ciała  zaliczamy:

  • destruktywne myślenie (na temat siebie, własnego ciała, żywności, odchudzania się, innych ludzi)
  • niekorzystne nawyki (dotyczące żywienia, aktywności fizycznej, traktowania siebie, dbania o swoje ciało, reagowania na stres)
  • negatywne nastawienie (do samego siebie, do odchudzania, do specjalistów leczących otyłość, do zmian, do konfrontacji z problemem)
  • nieadekwatne wyobrażenia (własnego ciała, procesu odchudzania się, własnych możliwości i ograniczeń oraz celu) (http://dieta.mp.pl/odchudzanie/radypsychologa/63205,rola-psychologa-w-leczeniu-otylosci).


W powstawaniu otyłości bardzo ważne jest także to, jakie funkcje pełni w naszym życiu jedzenie.
Powszechne jest przekonanie, że jedzenie służy tylko zaspokajaniu potrzeb energetycznych organizmu. Jednak coraz częściej zdarza się, że poza zaspokajaniem fizjologicznej potrzeby głodu, jedzenie pełni wiele innych funkcji jak np.
- jest wyrazem miłości, sympatii - np. przygotowywanie i podawanie jedzenia ukochanej osobie;

Człowiek doświadcza tego zjawiska od najmłodszych lat, gdy np. matka poprzez karmienie wyraża swoją miłość i troskę. Nadmierne karmienie i kontrola spożywanego przez dziecko pokarmu, może stanowić zamiennik wyrażania uczuć (Puhl RM, 2003);
-jest wyrażeniem szacunku;

Poprzez jedzenie można wyrazić szacunek osobie, która przygotowała posiłek. Aby nie sprawiać komuś przykrości można sięgać po kolejną porcję lub skosztować kolejnej przygotowanej przez niego potrawy, pomimo poczucia sytości (Feldman R S, 2004);
-jest nagrodą lub karą;
Badania wykazały, że osoby, które w dzieciństwie poprzez jedzenie były przez rodziców nagradzane lub karane, były bardziej narażone na zaburzenia odżywiania w przyszłości (Puhl RM, 2003);
-jest sposobem redukcji napięcia emocjonalnego, zarówno pozytywnego jak i negatywnego;
Jedzenie może być pomocne w rozładowaniu przyjemnych i nieprzyjemnych emocji, takich jak: radość, nuda, ze względu na fakt, że jest ono dostępne i skuteczne. Zgodnie z psychosomatycznym podejściem, jedzenie przynosi co najmniej czasową ulgę a także poczucie komfortu (Cavallo i wsp.,2001; Niewiadomska I i wsp.,2005; Bąk-Sosnowska, 2010);
-może rekompensować doświadczane braki, np. samotność, stres, brak bezpieczeństwa (http://dietetycy.org.pl/dlaczego-jemy-pozabiologiczne-funkcje-jedzenia/);
W chwili odczuwania np. samotności, spożywanie posiłku ma na celu zaspokojenie głodu psychologicznego, będącego potrzebą nagłej poprawy nastroju (Niewiadomska I i wsp.,2005).
W procesie odchudzania nie możemy zapominać, że nadmierna masa ciała jest trudną sytuacją w znaczeniu psychologicznym, dlatego ważne jest nie tylko  wsparcie dietetyka ale także często psychologa.


Literatura
Bąk- Sosnowska M., Apetyt z emocji, Charaktery,  2010, 2, 94-96.
Cavallo D.A., Pinto A., Effects of mood induction on eating behavior and cigarette craving in dietary restrainers, Eating Behavior, 2001, 113-127.
Feldman R.S. ,Motywacje i emocje, W: Zrozumieć psychologię, Astrum Wrocław 2004, 438-439, 444-445, 473.
http://dietetycy.org.pl/dlaczego-jemy-pozabiologiczne-funkcje-jedzenia/
http://ptd.org.pl/sites/default/files/standardy_ptd_otylosc_2015.pdf
Niewiadomska I., Kulik A., Hajduk A.: Jedzenie. Wyd. KUL. Lublin 2005, 5-6, 10, 14, 17-18, 20
Tatoń J, Otyłość-patofizjologia, diagnostyka, leczenie, PZWL Warszawa 1985, 90.
Puhl R.M., Schwartz M.B.: If you are good you can have a cookie: How memories of childhood food rules link to adult eating behaviors, Eating behaviors, 2003, 4:283-293).